Bốn kỷ lục không kèm thành tích: điều một giải điền kinh doanh nghiệp để lại

Trên bảng tin gửi về từ sân vận động Mahinda Rajapaksa International, Diyagama, có bốn dòng được in đậm ngang nhau: kỷ lục giải đấu. Mỗi dòng kèm một cái tên và một nội dung thi đấu. Không có thời gian, không có số mét, không có mức xà. Tôi đọc bản tin về Giải Điền kinh Liên đoàn Thương mại lần thứ 41 khép lại ngày 23 tháng 8, và trong đầu vang lên câu tôi vẫn tự nhắc sau mỗi buổi tác nghiệp: nhìn bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì không được ghi.

Ở tầng điền kinh doanh nghiệp, người ta ăn mừng kỷ lục bằng ảnh tập thể, bằng tiêu đề in hoa, bằng những câu trích dẫn của lãnh đạo. Người viết chuyên môn như tôi thì mắc lại ở đúng khoảng trống ấy: bốn kỷ lục, bốn khoảng lặng. Một bảng thành tích không có thành tích.

Một thể chế bốn mươi mốt lần tổ chức

Giải MAF lần thứ 41 diễn ra từ ngày 21 đến ngày 23 tháng 8 tại Mahinda Rajapaksa International Stadium, Diyagama, Sri Lanka. Đây là giải đấu giữa các doanh nghiệp và tổ chức thuộc khu vực thương mại, được giới thiệu là một trong những sự kiện cạnh tranh gay gắt nhất trong lịch thể thao doanh nghiệp Sri Lanka. Bốn mươi mốt kỳ tổ chức cho thấy một thể chế đã ăn sâu vào nếp sinh hoạt hằng năm của giới chủ và người lao động, chứ không phải một phong trào nhất thời.

Công ty CDB bước vào giải với tư cách một thế lực quen mặt và tuyên bố giành ba danh hiệu: vô địch toàn đoàn nam, vô địch toàn đoàn nữ và vô địch toàn đoàn nam nhóm mới. Bốn kỷ lục cá nhân cũng thuộc về họ: đi bộ thể thao nhóm mới của Kandhasami Sham, nhảy ba bước nữ trên 30 tuổi của Bhakthi Wijesinghe, nhảy cao nam hệ vô địch của Kamod de Silva, và chạy 400m vượt rào nữ hệ vô địch của Umaya Rathnayake. Shakila Wijesekara được bầu là vận động viên xuất sắc nhất nhóm nam mới.

Bốn kỷ lục, bốn nhóm năng lực khác nhau

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ bốn nội dung kỷ lục không cùng một gốc. Đi bộ thể thao kiểm tra sức bền và kỷ luật kỹ thuật, nơi trọng tài quyết định vận động viên có phạm luật hay không. Nhảy ba bước đòi hỏi sức mạnh bùng nổ và phối hợp động tác phức tạp. Nhảy cao là bài toán của lực đạp thẳng đứng và kỹ thuật qua xà. Còn 400m vượt rào là nội dung khắc nghiệt bậc nhất trên đường chạy, kết hợp tốc độ, sức bền tốc độ, nhịp điệu và kỹ thuật vượt rào trong trạng thái axit lactic tăng dần. Một đội có kỷ lục ở cả bốn nội dung như vậy đang phô bày chiều sâu đội hình, không phải câu chuyện của một ngôi sao đơn lẻ.

Với tôi, cái tên sáng nhất là Umaya Rathnayake. Cô giành kỷ lục 400m vượt rào nữ, đồng thời nhận hai danh hiệu vận động viên xuất sắc: xuất sắc nhất hệ vô địch nữ và xuất sắc nhất toàn giải nữ. Cú đúp kiểu này hiếm khi rơi vào tay một vận động viên ở giải phong trào. Nó khiến người ta phải nghĩ rằng cô đến từ một nền tảng tập luyện nghiêm túc hơn mức trung bình của một giải doanh nghiệp.

Phía sau Rathnayake là Bhakthi Wijesinghe, người thi đấu ở nhóm trên 30 tuổi. Đây là chi tiết tôi dừng lại lâu nhất. Ở nhóm tuổi mà sức mạnh bùng nổ bắt đầu đi xuống, một phụ nữ vẫn đứng được ở hố nhảy ba bước và tạo kỷ lục. Kinh nghiệm bù đắp một phần cho thể lực, và đó là câu chuyện thường bị bỏ quên khi người ta chỉ đếm huy chương của tuổi đôi mươi.

Mô hình vận động viên kiêm nhân viên

Toàn bộ hệ thống đằng sau bốn kỷ lục ấy vận hành theo một logic riêng. Các vận động viên là nhân viên của CDB, tập luyện quanh giờ làm việc, dậy sớm và tranh thủ cuối tuần. Họ có huấn luyện viên và đội ngũ hỗ trợ, có quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều tháng, đúng nhịp về đích vào giữa tháng 8. Ở tầng này, đó là cách huấn luyện hợp lý và kỷ luật.

Nhưng nó cũng đặt ra một cái trần rõ ràng. Khối lượng tập luyện bị giới hạn bởi tám tiếng làm việc mỗi ngày và những cuộc họp không thể vắng mặt. Phục hồi bị cắt ngắn. Sinh cơ học, sinh lý học hay dinh dưỡng chuyên sâu gần như không xuất hiện trong câu chuyện. Vận động viên ở mô hình này đạt đỉnh vào đúng lịch giải của công ty, không theo chu kỳ của đấu trường quốc gia. Họ không đi theo con đường tuyển chọn nào, bởi giải MAF nằm ngoài hệ thống tính điểm của Liên đoàn Điền kinh Thế giới. Đó là một sân chơi khép kín, có sức sống riêng và không dẫn tới đâu xa hơn chính nó.

Điều tấm bảng thành tích không nói

Đây là chỗ tôi phải nói thẳng. Kỷ lục của một giải doanh nghiệp là kỷ lục trong phạm vi giải đó và trong phân nhóm tuổi, kinh nghiệm của giải đó. Nó không phải kỷ lục quốc gia, càng không phải kỷ lục châu lục. Bốn dòng chữ kỷ lục được trình bày mà không kèm một con số nào khiến việc đánh giá giá trị thật trở thành bất khả thi. Muốn so với chuẩn quốc gia, tôi cần thời gian chạy, khoảng cách nhảy, mức xà, tuổi vận động viên, điều kiện gió. Tôi không có gì cả.

Bản tin còn tự mâu thuẫn. Phần đầu khẳng định CDB thâu tóm mọi hạng mục. Phần cuối lại ghi đội CDB khép lại giải ở vị trí thứ tư toàn đoàn. Hai thông tin ấy chỉ dung hòa được nếu chúng nói về hai bảng tính khác nhau, giữa cúp vô địch theo nhóm và bảng điểm tổng hợp, nhưng bản thân nguồn tin không giải thích. Với người đọc, đó là một vết nứt.

Tôi không nghi ngờ các vận động viên. Tôi nghi ngờ cách kể. Khi một bản tin chỉ toàn kỷ lục mà thiếu số liệu, nó đang phục vụ một mục đích khác: định vị doanh nghiệp như một nơi nuôi dưỡng tài năng và kỷ luật. Đó là hoạt động xây dựng thương hiệu tuyển dụng, một thị trường có thật và đang lớn. Nhưng giá trị ấy thuộc về phòng nhân sự, không thuộc về đường chạy.

Khoảng trống mang tên phụ nữ và điều còn lại

Hai trong bốn kỷ lục thuộc về nội dung nữ, trong đó có nội dung khắc nghiệt nhất là 400m vượt rào. Trên khán đài, tôi không có dữ liệu để biết bao nhiêu người đã ngồi xem. Tôi chỉ biết rằng ở nhiều nền thể thao đang phát triển, những khoảnh khắc như của Rathnayake hay Wijesinghe trôi qua gần như im lặng, bởi chúng không đi kèm một con số nào để người ta tranh luận, và không đi kèm một đường truyền nào để người ta nhớ.

Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Một nhân viên ngân hàng dậy lúc năm giờ sáng để tập vượt rào, một phụ nữ ngoài ba mươi vẫn đủ lực nhảy ba bước, họ là những thủ lĩnh của một hệ sinh thái mà truyền thông thể thao chuyên nghiệp hầu như không đếm tới. Đối chiếu với điền kinh Việt Nam, nơi các giải phong trào và giải ngành cũng có tuổi đời hàng chục năm, tôi thấy một khoảng trống tương tự: rất nhiều người tập, rất nhiều người thi đấu, và rất ít dữ liệu để câu chuyện của họ sống lâu hơn một ngày đăng báo.

Bốn mươi lăm phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ. Nhưng bốn mươi lăm phút ấy chỉ trở thành ký ức khi có ai đó chịu ghi lại con số, ngày tháng và tên người. Còn lại, chúng ta có bốn dòng chữ đậm và bốn khoảng lặng.